4.25.2011

De nobili alla

Dum librum quaerebam per Rete attinentem ad Plinium (libellus mihi persoluendus est his diebus), casu offendi alium qui studium meum mouit atque a labore academico me semouit (ut fere semper mihi accidit cum opera Latina luce descripta reperio nauigans per Telam Totius Terrae et delectationis causa rimor). Quod opus conscriptum est a Richardo Braithwaite (1588–1673), Anglico poeta, qui nomine ficto Corymboei opera sua in lucem edidebat.

Liber Barnabae Itinerarium or Barnabees Journall inscriptus (quod Latine Angliceque compositum esse nuntiat) prima in fronte imaginem pictam habet (saltem haec editio anni 1818, pulchre typis expressa imaginibusque delineatis instructa) in qua monstrat uirum fumum sugentem et expellentem fumariolo ex quo sententia fumo inclusa exit haec: SIC OMNIA FVMVS.

Ante eum praeterea, qui uiator quiescens uidetur tamquam quodam in stabulo, mensa posita est continens tres res, quae titulos offerunt singulos: sinistrorsum sarcinula uel inuolucrum ubi legitur OMNIA MEA MECVM PORTO; in media mensa uolumen tabaci in quo pittacium affixum est cum hoc titulo SICCVM ET HVMIDVM; dextrorsum uas uel urceum his litteris incisis: DATVR VACVVM ERGO FALLERIS. Post eum equus pascit uires herba reficiens tamquam comparatus ad iter pergendum suo cum equite uiatore.

Quod argumentum est libro "Faustuli Mirtilique nominibus insignito, Viatoris Solatio edito"? Versibus enim uariisque sententiis illustratum est:
Efficit egregios nobilis alla uiros. Aliam lectionem huius sententiae inueni quae pro alla habet aula; dictum autem ignotum mihi est, in sermonum Anglicum sic uersum contrariumque illius carminis de quo olim scripsi.

De "nobili alla", i.e., de nobili ceruisia illupulata, poeta uiator haec:
Ego enim mundum totum
Tanti esse quanti potum
Semper duxi: mori mallem
Nobilem quam vitare allam:
"Sobrius, similis apparet agno
Ebrius, Alexandro Magno"

Foecundi calices quem non fecere disertum? (HOR. epist. I 5, 19)
Inflatum hesterno venas, ut semper, Iaccho. (VERG. ecl. 6, 15)
Si vitulum spectes, nihil est quod pocula laudes (VERG. ecl 3, 48: "Si ad vitulam...")

At mecum consentietis hos uersus numeris imparibus pactos uel optimos esse ad argumentum nobis enodandum,  etiamsi poeta cecinerit nomen Sileni  ebrius:

Mulciber, ūva, Venus, redolēns ampulla, Sīlēnus,
Effigiem titulīs explicuēre suīs.

Salsissimum modum mouendi studium ad librum legendum, cuius uersio Latina melior est procul dubio quam Anglica! Vobis relinquo, lectores beneuolentes, colloquium primum quod initium Itinerarii facit perlepidum:

4.19.2011

Facile dictu, difficile factu


Decem praecepta magistro humanistae tenenda in commentariis periodicis q. n. Estudios Clásicos (1970, pp. 274-275) nuper offendi, quae in sermonem Latinum uertere uolui atque interpretari lectoribus curiosis ac raris magistris linguae Latinae Graecaeque cupidis, sententiis nonnullis aliqua parte mutatis:

1. Noli existimare Humaniorum disciplinarum praecipuum propositum esse mentem formare tamquam gymnasticis exercitiis.
2. Noli quoque putare tales disciplinas usui esse tantummodo ad etyma noscenda.
3. Existimes maximi momenti uirtutem ipsam textuum, qui per se de homine ac de humaniore cultu nobis loquantur.
4. Abnues autem uirtute tali potiri posse tantum per uersiones in sermonem uernaculum.
5. Incumbas quam primum in textus quam expeditissimos, sine pondere scilicet notionum grammaticalium persaepius inutilium.
6. Redigas in simpliciorem modum artem grammaticam, maxime uerborum structuras regulasque syntacticas.
7. Redigas quoque in minimum lexici usum, uocabula uidelicet praecipua discendo eaeque memoriae mandando.
8. Vtaris methodis appositis ut discipulo delectes pariterque moneas, rationem scilicet acerbam Musaeo dulci contingendo melle.
9. Conferas saepe textum legendum cum rebus historicis atque archeologicis atque etiam cum eius historia philologica.
10. Facias denique haec omnia fide et studio et amore.

Tandem perillustris auctor decalogi nomine Emmanuelis F. Galiano, hoc conscripto, confitetur "id facile esse dictu, difficile uero factu". Num reapse putatis, beneuolentes lectores et magistri humanissimi, non fieri posse ut haec praecepta diligentissime obseruentur? Quid obstat?

Post decalogum sententiamque qua commentarium hodiernum subinscripsi, tria uota suprema in linguam Francogallicam redacta coronant symbolam. En uobis uersio alterius:
Nobis contendendum est, quantum poterit, ut noua methodo linguae Latinae docendae utetur, quae, simul atque artem grammaticam sedulo obseruet, foueat quoque cum lectionem textuum Latine Graeceque exaratorum tum usum exercitationemque linguae eaeque proposito hoc, ut lingua Latina uehiculum communicationis fieri possit uiuae inter homines omnium gentium. (p. 275)
Si ita res sese habent, si homines maximo ingenio atque eruditione praeclara ornatissimi huiuscemodi cogitant, qualis farinae sunt qui talibus uotis obstent?

4.10.2011

De lumine uno Græarum

De lumine uno Graearum (imago sumpta hinc)

Cum amicā Baeticā commercium epistularum Latinarum adhuc habeo -mirum creditu nostris in temporibus!-, femina reuera doctissima, quae persaepius ad me mittit exhibitiones imaginum pulcherrimas et carmina cantusque per instrumentum uulgo Power Point nuncupatum, plerasque ab aliis, sed nouissimas ab ea ipsa confectas, sicut quas nudius tertius ad me misit de quodam pictore Anglico cui nomen est Eduardus C. Burne-Jones (1833-1898) antehac mihi ignotus. Inter omnes imagines una studium meum admodum excitauit, quippe quae Latinis uersibus comitata esset. En uobis:

Eduardus C. Burne-Jones, "Perseus et Grææ" (1877). Imago sumpta hinc

Ex prima statim fronte carmen haud facile lectu intellectuque mihi uisum fuit, nam textus exaratus est pariter ac titulus uel inscriptio Latina antiqua, litteris scilicet capitalibus incisus et commis ac punctis carens. Octo hexametros complectitur, qui mythum Agenoridae maxime compendiose illustrant. Quis auctor uersuum sit, plane nescio, quamquam aliquo in loco a quodam Gulielmo Morris (1834-1896) pactos esse legi, at minima uel potius nihil de eis uersibus repperi. Vtcumque res sese habet, inter Romanos auctores antiquos aliquid simile non exstat. Nisi errauerim, interpretationem habui hanc:
Persea cōnsiliō Pallās movet, īnstruit armīs.
Lūmine prīvātae mōnstrant penetrālia Grāiæ
Nymphārum. Hinc āles plantās, caput obditus umbrīs
Gorgona mortālem dē nōn mortālibus ūnam
Ēnse ferit. Geminæ surgunt urgentque sorōrēs.
Saxeus ēn Atlas caesōque ērepta dracōne
Andromeda et comitēs iam saxea corpora Phīnei.
Ēn virgō horrendam in speculō mīrāta Medūsam.
Artifex pinxisse uidetur eandem imaginem usus coloribus oleisque dissimilibus, inscriptionem autem Latinam auferens:

Eduardus C. Burne-Jones, "Perseus et Graeae" (1892). Imago sumpta hinc

Vt uero notum est, poeta ille Sulmonensis de Persei Andromedaeque fabula conscripsit in libro IV Metamorphoseon, sed pauca uerba conueniunt cum illis picturae superioris, ubi Grææ, anus scilicet canescentes (apud alios duae, apud alios tres sorores) atque uno oculo communi usae, Phorcydes appellatae sunt:
narrat Agenorides gelido sub Atlante iacentem
esse locum solidae tutum munimine molis;
cuius in introitu geminas habitasse sorores
Phorcydas unius partitas luminis usum;
id se sollerti furtim, dum traditur, astu
supposita cepisse manu perque abdita longe
deviaque et silvis horrentia saxa fragosis
Gorgoneas tetigisse domos passimque per agros
perque vias vidisse hominum simulacra ferarumque
in silicem ex ipsis visa conversa Medusa.
se tamen horrendae clipei, quem laeva gerebat,
aere repercusso formam adspexisse Medusae,
dumque gravis somnus colubrasque ipsamque tenebat,
eripuisse caput collo; pennisque fugacem
Pegason et fratrem matris de sanguine natos.
Alius uero poeta recentior de Andromeda tragoediam composuit anno 1612, nomine Casparus Brülouius, qui de uetulis unius luminis usum habentibus sic tetigit:
Sed alma Pallas, calamitatum denique
Mortalium miserta, me speculo suo
Cristallino volucribusque suavium
His calceis Nympharum et amplo sacculo
Galeaque Plutonis gladioque Mercuri
Adamantino instructum ad necandas Phorcydas
Emisit, unius usum habentes luminis.
Hoc ergo furtim lumine erepto ac dolo,
Per devia per abditaque longe et inviis
Horrentia sylvis saxa Gorgoneas domos
Tetigi, ubi colubriferum Medusae virginis
Caput repercusso aere clypei contuens,
Somni sepultum ictu unico hac harpe* abscidi;
Mox de capitis cruore prosiliit equus
Hic alipes, quo vectus Atlantis solo,
Pomariis claro aureis, cito constiti,
Qui, quod negarit hospitium lasso via
Verbisque me simul increparit asperis
Virtute capitis amputati Phorcydos
Mons factus est, humeris Olympum sustinens.
_____________________________________
*harpe correxi : haspe in editione Ratisbonensi a. 2006

Iacobus Masenius (1606-1681), ex societate Iesu, symbolum Persei et Graearum in opere suo c.n. Speculum Imaginum Veritatis Occultae interpretatur huiuscemodi:
Phorcydes autem sive Lamiae aut Graeae tres sorores, quae natae fuerunt anus, et uno oculo communi usae, viam ostenderunt Perseo; significat tres animae rationalis potentias, quae perfectae a Deo infunduntur, neque adolescunt cum corpore, uno oculo, id est, mente ac ratione, quam sequantur usae, viam ac modum superandae cupiditatis ostendunt.
Abditam et penitus abstrusam imaginem reddidit Speculum, quae me legentem... in silicem conuertit!

Imago addita die XI m. Aprilis a. MMXI (uideatis infra annotationes) et sumpta hinc

Si plures fabulas Neolatinas, siue mythologicas (Tragoedias) siue historicas (Praetextas) euoluere uelitis, premite hic.